JĄKANIE

Zaburzenie płynności mowy, określane jako jąkanie, zaczyna się bardzo wcześnie, bo już w pierwszych latach życia, w okresie kiedy dziecko nabywa wiele umiejętności – uczy się chodzić, opanowuje czynności związane z treningiem czystości i higieny, staje się coraz bardziej samodzielne rozwijając równocześnie mowę. Jąkanie w tym okresie jest uważane za naturalny proces fizjologiczny i zwykle ustępuje samo przed piątym rokiem życia.

 

Problem zaczyna się, kiedy rodzice i wychowawcy żądają od dziecka poprawnej wymowy, nieustannie pouczając, „mów wolniej”, „nie spiesz się” czy „ powtórz poprawnie”. Dziecko nie rozumie, ani co to znaczy, ani w jaki sposób spełnić prośbę dorosłych. Zaczyna skupiać uwagę na błędach i w efekcie boi się mówić. Uświadamia sobie własną niepłynność mowy, a ta świadomość przeradza się w jąkanie. Aby tego uniknąć absolutnie nie należy małemu dziecku zwracać uwagi na ten aspekt mowy, a w razie wątpliwości udać się do logopedy nawet z trzyletnim dzieckiem. Terapia w tym okresie sprowadza się w zasadzie do pedagogizacji rodziców i wychowawców aby: po pierwsze – nie doprowadzić u dziecka do wykształcenia u dziecka świadomości zaburzenia, i po drugie – rozwijać sprawność językową dziecka. Zdarza się i tak, że dziecko jąka się specjalnie, by zwrócić na siebie uwagę.

Logopeda może określić wadę mowy, która ma wpływ na jąkanie, i pomóc ją przezwyciężyć.
Istotny w tym okresie jest uregulowany tryb życia dziecka, właściwe odżywianie, spokój w rodzinie, serdeczność, zrozumienie, eliminowanie zbyt emocjonalnych bodźców, np. właściwy wybór programów telewizyjnych, unikanie zajęć wzmagających konkurencję.
W wieku przedszkolnym różne kłopoty z mówieniem ma aż 30-40% dzieci, z czego jąka się 5%. W Polsce 1% osób dorosłych ma trudności z płynnością mowy stale lub okresowo co jednak nie przeszkadza im pełnić różne publiczne i zdobywać zasłużoną popularność. Jerzy Owsiak czy Adam Michnik kierują się rozpowszechnianym przez osoby jąkające się hasłem „Lepiej głośno jąkać się niż płynnie milczeć”. Terapia w okresie jąkania jest zwykle długotrwała, stosowane metody pobierane są indywidualnie przez logo terapeutę, a osiągnięte efekty zależą w znacznym stopniu od motywacji pacjenta.
W okresie nasilonej niepłynności mowy zalecane jest nawet milczenie. Podczas zajęć w przedszkolu można zauważyć, że jąkanie znika zupełnie lub jest znacznie mniej nasilone w czasie śpiewania lub w szumie zabawy, natomiast niespodziewane wyrwanie dziecka do odpowiedzi nasila te objawy.
Pamiętać należy o tym, że wszystkie te zabiegi mają na celu uchronić dziecko przed utrwaleniem się jąkania jako świadomego zaburzenia mowy. Przyczyny jąkania są wielorakie i nie do końca rozpoznane. Powodem może być np. uszkodzenie okołoporodowe, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, ogólna niska sprawność ruchowa, zaburzenia w sferze emocjonalnej: lęki, nadpobudliwość, frustracje, niewłaściwe postawy rodziców- nadopiekuńczość czy nadmierne wymagania wobec dziecka. Może nim być również nagła zmiana sytuacji wychowawczej dziecka, np. rozwód rodziców lub pójście do przedszkola. Coraz częściej mówi się, że przyczyna może leżeć w nietypowej lokalizacji funkcji mowy w mózgu- u zdecydowanej większości ludzi za funkcje mowy odpowiada lewa półkula mózgowa. Istnieje hipoteza, że u jąkających się funkcje te zlokalizowane są w prawej bądź w obu półkulach.

Jąkaniu we wczesnym okresie przedszkolnym może towarzyszyć opóźniony rozwój mowy, mały zasób słów, trudności w znalezieniu właściwego słowa, ograniczona sprawność narządów artykulacyjnych, nieprawidłowe wymawiane głosek czy trudności oddechowe.